قهوه، که امروز به عنوان پرمصرف‌ترین نوشیدنی پس از آب شناخته می‌شود، روزانه در حدود دو میلیارد فنجان در سراسر جهان نوشیده می‌شود. این رقم تنها نشانه محبوبیت نیست، بلکه گواهی بر جایگاه تاریخی و فرهنگی این نوشیدنی است. توجه داشته باشید که این مقاله ساده شده است و در این مقاله تلاش شده با وفاداری به متن مقاله اصلی واژگان مورد نیاز برای درک متن هم توضیح داده شوند. از دوران صوفیان که قهوه را به‌عنوان ابزاری برای تمرکز در آیین‌های مذهبی مصرف می‌کردند، تا کافه‌های مدرن اروپایی و رقابت‌های جهانی باریستاها، قهوه همواره حضوری فراتر از یک نوشیدنی ساده داشته است.

ترکیبات فعال و نقش کافئین

هر فنجان قهوه حاوی بیش از ۱۰۰ ترکیب زیست‌فعال است که شناخته‌شده‌ترین آن‌ها کافئین است. کافئین با مسدود کردن گیرنده‌های آدنوزین در مغز، مانع از احساس خواب‌آلودگی شده و باعث افزایش تمرکز و هوشیاری می‌شود. این ماده علاوه بر تأثیر بر خلق‌وخو، می‌تواند موجب بهبود عملکرد ورزشی و افزایش سرعت واکنش‌های شناختی گردد. مطالعات متعدد، از جمله تحقیقات منتشرشده در International Society of Sports Nutrition، نشان داده‌اند که مصرف منظم قهوه می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر افزایش کارایی ذهنی و جسمی داشته باشد.

اثرات قهوه بر عملکرد ورزشی

تحقیقات علمی نشان می‌دهند که قهوه توانایی بهبود عملکرد بدنی را دارد. یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ روی دوچرخه‌سواران آماتور نشان داد که مصرف قهوه باعث افزایش حدود ۱.۷ درصدی در عملکرد آن‌ها شد. چنین اثری در ورزش‌های حرفه‌ای می‌تواند تعیین‌کننده باشد. افزون بر این، آزمایش‌های متعددی نشان داده‌اند که قهوه بر واکنش‌های حرکتی، حافظه و سرعت تصمیم‌گیری نیز اثر مثبت می‌گذارد.

از آنجا که نوع دانه و میزان کافئین نقش مهمی در این اثرگذاری دارد، بسیاری از ورزشکاران ترجیح می‌دهند به سراغ خرید قهوه اسپرسو یا خرید قهوه روبوستا بروند. قهوه روبوستا به دلیل کافئین بالاتر، انتخابی مناسب برای کسانی است که به دنبال انرژی بیشتر هستند، در حالی که اسپرسو به دلیل غلظت و عطر ویژه‌اش، محبوبیت گسترده‌ای دارد.

سلامت عمومی و مصرف قهوه

بر اساس مرورهای نظام‌مند علمی (Meta-analysis)، مصرف قهوه در محدوده سه تا چهار فنجان در روز نه تنها بی‌خطر است، بلکه می‌تواند فوایدی چون کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، دیابت نوع دو، پارکینسون و برخی سرطان‌ها به همراه داشته باشد. همچنین، شواهد نشان داده‌اند که قهوه می‌تواند به کاهش خطر افسردگی و بهبود خلق‌وخو کمک کند.

از نظر تغذیه‌ای نیز نوع فرآوری و دم‌آوری قهوه اهمیت دارد. به عنوان نمونه، قهوه فیلترشده نسبت به قهوه جوشیده یا بدون فیلتر، اثرات مثبت‌تری بر سلامت عروق دارد؛ چرا که ترکیباتی که کلسترول بد (LDL) را افزایش می‌دهند، هنگام عبور از فیلتر کاغذی حذف می‌شوند.

فرهنگ و شیوه‌های متفاوت نوشیدن قهوه

قهوه تنها یک نوشیدنی انرژی‌بخش نیست، بلکه بخشی از فرهنگ جهانی است. برای مثال، قهوه ترک به‌عنوان میراث عثمانی، جنبه‌ای آیینی و اجتماعی دارد و اغلب به همراه مراسم و مهمانی‌ها سرو می‌شود. در مقابل، قهوه فرانسه بیشتر ریشه در سنت اروپایی دارد و به عنوان نوشیدنی روزمره، ساده و سبک شناخته می‌شود که معمولاً در وعده صبحانه یا هنگام مطالعه و گفت‌وگو مصرف می‌گردد. امروزه بسیاری از مصرف‌کنندگان با توجه به سبک زندگی خود به سراغ خرید قهوه فرانسه می‌روند، زیرا این نوع قهوه با روش فیلتری دم می‌شود و طعمی ملایم‌تر دارد.

قهوه و عملکرد ورزشی

یکی از حوزه‌های مورد توجه پژوهشگران، نقش قهوه در افزایش توانایی ورزشی است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰ بر روی دوچرخه‌سواران آماتور نشان داد که مصرف قهوه موجب افزایش عملکرد به میزان ۱.۷ درصد شد. گرچه این عدد کوچک به نظر می‌رسد، اما در دنیای ورزش حرفه‌ای می‌تواند تفاوتی تعیین‌کننده باشد.

علاوه بر این، آزمایش‌های متعددی نشان داده‌اند که قهوه موجب بهبود واکنش‌های حرکتی، سرعت تصمیم‌گیری و حتی حافظه بصری می‌شود. همین ویژگی‌ها باعث شده بسیاری از ورزشکاران و علاقه‌مندان به تناسب اندام، خرید قهوه روبوستا را به‌عنوان بخشی از رژیم روزانه خود در نظر بگیرند

قهوه و خواب؛ مرز باریک میان انرژی و بی‌خوابی

اگرچه قهوه به افزایش انرژی و بیداری کمک می‌کند، اما مصرف بی‌رویه آن می‌تواند چرخه خواب را مختل کند. کافئین دارای نیمه‌عمر حدود ۶ ساعت است. به این معنا که اگر آخرین فنجان اسپرسو خود را ساعت ۴ بعدازظهر بنوشید، نیمی از کافئین آن تا ساعت ۱۰ شب همچنان در بدن شما فعال خواهد بود.

متخصصان توصیه می‌کنند برای بهره‌گیری از اثرات مثبت قهوه بدون ایجاد اختلال در خواب، مصرف آن بعد از ساعت ۲ یا ۳ بعدازظهر محدود شود. در همین راستا، بسیاری افراد ترجیح می‌دهند در ساعات اولیه روز به سراغ قهوه فرانسه یا اسپرسو بروند و مصرف عصرگاهی خود را کاهش دهند.

اثرات بلندمدت قهوه بر سلامت

فراتر از تأثیرات کوتاه‌مدت، مطالعات اپیدمیولوژیک گسترده نشان داده‌اند که مصرف متعادل قهوه می‌تواند با کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن همراه باشد. یک umbrella review منتشرشده در سال ۲۰۱۷ با بررسی بیش از ۲۰۰ متاآنالیز به این نتیجه رسید که مصرف سه تا چهار فنجان قهوه در روز بیشترین ارتباط را با کاهش ریسک بیماری‌های قلبی–عروقی، دیابت نوع دو، پارکینسون و برخی سرطان‌ها دارد.

همچنین مطالعات انجام‌شده در فنلاند و سایر کشورها نشان داده‌اند که قهوه می‌تواند خطر ابتلا به افسردگی را کاهش دهد. این اثر احتمالاً به دلیل وجود آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیباتی است که با کاهش استرس اکسیداتیو در بدن ارتباط مستقیم دارند.

تفاوت گونه‌ها و شیوه‌های دم‌آوری قهوه

انتخاب نوع دانه و روش دم‌آوری، نقش مهمی در میزان کافئین و ترکیبات مفید قهوه دارد.

• قهوه روبوستا: دارای میزان کافئین بالاتر، طعمی تلخ‌تر و مناسب برای افرادی است که به دنبال انرژی بیشتر هستند.
• قهوه اسپرسو: با عصاره‌گیری تحت فشار و در زمان کوتاه، نوشیدنی‌ای غلیظ و پرقدرت تولید می‌کند و برای افزایش سریع انرژی بسیار محبوب است.
• قهوه فرانسه: با عبور آب داغ از میان فیلتر تهیه می‌شود، طعمی ملایم‌تر و حجم بیشتری دارد و انتخابی ایده‌آل برای مصرف روزمره است.

بر اساس مطالعات اخیر، استفاده از فیلتر کاغذی (مانند روش‌های V60 یا Aeropress) می‌تواند سطح کلسترول بد (LDL) را کاهش دهد، زیرا ترکیبات افزایش‌دهنده چربی در این فرایند حذف می‌شوند.

جمع‌بندی

قهوه ترکیبی از تاریخ، فرهنگ و علم است. از تأثیرات مثبت آن بر تمرکز و عملکرد ورزشی گرفته تا نقش فرهنگی در جوامع گوناگون، قهوه همواره جایگاهی ویژه داشته است. چه به دنبال انرژی بیشتر از طریق خرید قهوه آنلاین باشید، چه عطر و طعم و غلیظ اسپرسو را ترجیح دهید یا یک فنجان ملایم قهوه فرانسه را برای شروع روز انتخاب کنید، قهوه نه تنها یک نوشیدنی، بلکه بخشی از سبک زندگی و سلامت شماست.

منبع:

The truth about caffeine: how coffee really affects our bodies