بسیاری از افراد تصور میکنند ارتودنسی فقط زمانی لازم است که دندانها بهوضوح کج یا نامرتب باشند؛ در حالی که ظاهر دندانها تنها یکی از معیارهای تصمیمگیری است. گاهی لبخند نسبتاً مرتب به نظر میرسد، اما نحوه قرار گرفتن دندانهای فک بالا و پایین روی یکدیگر، فاصله میان دندانها یا موقعیت فکها نشان میدهد که ارزیابی ارتودنسی میتواند ضروری باشد.
اگر هنگام لبخند زدن از نامرتبی دندانها ناراضی هستید، بعضی دندانها روی هم قرار گرفتهاند، میان آنها فاصله غیرعادی وجود دارد یا احساس میکنید دندانهای دو فک بهدرستی روی هم نمینشینند، احتمال دارد کاندید بررسی تخصصی ارتودنسی باشید.
اما سؤال مهم این است: چطور بفهمیم واقعاً به ارتودنسی نیاز داریم و چه زمانی باید برای معاینه اقدام کنیم؟
در ادامه مهمترین نشانههایی را بررسی میکنیم که میتوانند به شما در پاسخ به این سؤال کمک کنند.
آیا هر فردی که دندان نامرتب دارد به ارتودنسی نیاز دارد؟
نه لزوماً. شدت نامرتبی، وضعیت فکها، سلامت دندان و لثه، سن بیمار، نوع بایت و حتی انتظاری که فرد از درمان دارد، همگی در تصمیمگیری مؤثر هستند.
در بعضی افراد مسئله صرفاً یک بینظمی جزئی است و ممکن است درمان محدودتری کافی باشد. در مقابل، گاهی مشکل ظاهری چندان شدید نیست اما اختلال در نحوه قرار گرفتن فکها روی یکدیگر اهمیت بیشتری دارد.
به همین دلیل، مشاهده چند دندان کج بهتنهایی برای تعیین نوع و مدت درمان کافی نیست. تشخیص قطعی زمانی امکانپذیر است که متخصص وضعیت دندانها، فک، بایت و فضای موجود در قوس دندانی را بهصورت یک مجموعه بررسی کند.
۱. دندانهای شما روی هم افتاده یا فشرده هستند
یکی از واضحترین نشانههای نیاز احتمالی به ارتودنسی، Crowding یا ازدحام دندانی است.
اگر فضای فک برای قرار گرفتن منظم تمام دندانها کافی نباشد، ممکن است دندانها:
-
کج رشد کنند؛
-
روی یکدیگر قرار بگیرند؛
-
به سمت داخل یا بیرون بچرخند؛
-
خارج از امتداد طبیعی قوس دندانی قرار گیرند.
ازدحام دندانها فقط مسئله زیبایی نیست. در برخی افراد تمیز کردن فاصله میان دندانهای فشرده دشوارتر میشود و رعایت بهداشت دهان نیز نیاز به دقت بیشتری پیدا میکند.
اگر برای استفاده از نخ دندان در بعضی نواحی مشکل دارید یا دندانها بهوضوح روی یکدیگر قرار گرفتهاند، ارزیابی ارتودنسی میتواند منطقی باشد.
۲. بین بعضی از دندانها فاصله زیادی وجود دارد
مشکل همیشه کمبود فضا نیست. بعضی افراد با فاصلههای قابل توجه میان دندانها مواجه هستند که اصطلاحاً Diastema یا Spacing نامیده میشود.
فاصله دندانی ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند:
-
اندازه دندانها نسبت به فک؛
-
نبودن بعضی از دندانها؛
-
نحوه رشد دندانها؛
-
شرایط بافتی؛
-
یا برخی عادتهای دهانی
ایجاد شود.
وجود فاصله، بهویژه در دندانهای جلویی، یکی از دلایل رایج مراجعه افراد برای بررسی درمان ارتودنسی است. البته قبل از بستن فاصله باید مشخص شود علت ایجاد آن چیست؛ زیرا انتخاب درمان بدون شناخت علت اصلی میتواند نتیجه پایداری ایجاد نکند.
۳. هنگام بستن دهان، دندانهای بالا و پایین درست روی هم قرار نمیگیرند
یکی از مهمترین بخشهای بررسی ارتودنسی چیزی است که بسیاری از افراد در آینه متوجه آن نمیشوند: بایت.
بایت به نحوه تماس دندانهای فک بالا و پایین هنگام بسته شدن دهان گفته میشود.
برای مثال ممکن است:
-
دندانهای بالایی بیش از حد جلو باشند؛
-
دندانهای پایین جلوتر از حد طبیعی قرار گرفته باشند؛
-
بخشی از دندانها هنگام بستن دهان اصلاً با هم تماس نداشته باشند؛
-
یا دندانهای یک سمت به شکل نامناسبی داخل یا خارج دندانهای فک مقابل قرار بگیرند.
این شرایط میتوانند تحت عنوانهایی مانند Overbite، Underbite، Open Bite یا Crossbite شناخته شوند.
اگر احساس میکنید نحوه بسته شدن دندانهایتان طبیعی نیست، بهتر است مسئله فقط از نظر زیبایی بررسی نشود.
۴. یکی از دندانها به سمت داخل یا بیرون چرخیده است
گاهی تمام دندانها تقریباً مرتب هستند، اما یک یا چند دندان چرخش قابلتوجهی دارند.
این وضعیت میتواند ظاهر لبخند را تحت تأثیر قرار دهد و بسته به محل و شدت چرخش، اصلاح موقعیت دندان مطرح شود.
برخلاف تصور رایج، وجود فقط یک دندان نامرتب به این معنا نیست که درمان همیشه بسیار ساده یا کوتاه خواهد بود. برای حرکت یک دندان باید فضای کافی، موقعیت ریشهها و ارتباط آن با سایر دندانها نیز بررسی شود.
۵. هنگام جویدن احساس میکنید یک سمت دهان بهتر کار میکند
اگر ناخودآگاه بیشتر غذا را با یک سمت دهان میجوید، ارزش دارد علت آن بررسی شود.
البته یکطرفه جویدن دلایل مختلفی دارد و نمیتوان آن را مستقیماً به نامرتبی دندانها نسبت داد. درد دندان، مشکلات ترمیمی، حساسیت یا عوامل دیگر نیز ممکن است دخیل باشند.
با این حال، اگر همراه با یکطرفه جویدن متوجه عدم تقارن تماس دندانها یا نحوه غیرعادی قرارگیری آنها شدهاید، بررسی بایت میتواند بخشی از ارزیابی تخصصی باشد.
۶. تمیز کردن بعضی نقاط بین دندانها برایتان دشوار است
اگر مسواک یا نخ دندان بهسختی به بخشهایی از دندانها دسترسی پیدا میکند، ممکن است علت آن تراکم و موقعیت نامناسب دندانها باشد.
البته ارتودنسی جایگزین رعایت بهداشت دهان نیست؛ اما قرار گرفتن مناسبتر دندانها در برخی بیماران میتواند دسترسی به سطوح دندانی را سادهتر کند.
قبل از شروع درمان نیز سلامت لثه و کنترل پوسیدگیها اهمیت زیادی دارد. بنابراین اگر تصور میکنید به ارتودنسی احتیاج دارید، ممکن است ابتدا بررسی سلامت عمومی دهان و دندان بخشی از مسیر درمان باشد.
۷. دندانهای دائمی در موقعیت غیرعادی رشد کردهاند
این نشانه بهخصوص در کودکان و نوجوانان اهمیت دارد.
گاهی یک دندان دائمی:
-
در محل مورد انتظار ظاهر نمیشود؛
-
با زاویه نامناسب رشد میکند؛
-
فضای کافی برای رویش ندارد؛
-
یا خارج از قوس دندانی دیده میشود.
در چنین شرایطی، مراجعه زودهنگام میتواند امکان بررسی مسیر رویش دندانها و رشد فک را فراهم کند.
هدف از ارزیابی زودهنگام این نیست که همه کودکان فوراً درمان ارتودنسی را شروع کنند؛ بلکه متخصص مشخص میکند آیا مداخلهای لازم است یا بهتر است رشد دندانها برای مدتی تحت نظر قرار گیرد.
۸. از فرم قرارگیری دندانها هنگام لبخند رضایت ندارید
دلیل مراجعه برای ارتودنسی همیشه یک مشکل عملکردی واضح نیست. بعضی افراد بیش از هر چیز به دلیل ظاهر لبخند خود به فکر درمان میافتند.
ممکن است احساس کنید:
-
دندانهای جلو کج هستند؛
-
خط لبخند نامنظم است؛
-
یکی از دندانها عقبتر از بقیه قرار گرفته؛
-
یا نامرتبی دندانها در عکسها بیشتر جلب توجه میکند.
اگر این مسئله روی رضایت شما از لبخندتان تأثیر گذاشته است، مراجعه برای مشاوره میتواند مشخص کند آیا ارتودنسی گزینه مناسبی محسوب میشود یا روش دیگری پاسخ بهتری به نیاز شما میدهد.
برای آشنایی دقیقتر با روشهای اصلاح نامرتبی و موقعیت دندانها میتوانید ابتدا اطلاعات مربوط به انواع درمان و کاربردهای آن را بررسی کنید و سپس بر اساس شرایط اختصاصی خود تصمیم بگیرید.
۹. در کودکی ارتودنسی کردهاید اما دندانها دوباره جابهجا شدهاند
درمان ارتودنسی قبلی به این معنا نیست که دندانها برای همیشه بدون تغییر باقی میمانند.
در برخی افراد، سالها پس از پایان درمان ممکن است درجاتی از جابهجایی دندانها اتفاق بیفتد؛ بهخصوص اگر استفاده از نگهدارنده یا Retainer مطابق توصیه متخصص ادامه پیدا نکرده باشد.
اگر قبلاً ارتودنسی داشتهاید و اکنون دوباره از نظم دندانهای خود ناراضی هستید، لزوماً به همان درمان قبلی نیاز ندارید. میزان برگشت باید بررسی شود تا مناسبترین رویکرد انتخاب شود.
آیا بزرگسالان هم میتوانند کاندید ارتودنسی باشند؟
بله. ارتودنسی محدود به دوران کودکی و نوجوانی نیست.
در بسیاری از بزرگسالان نیز در صورت مناسب بودن وضعیت دندانها و بافتهای نگهدارنده، امکان بررسی درمان وجود دارد. تفاوت اصلی این است که در افراد بزرگسال، شرایط لثه، استخوان، ترمیمهای قبلی، دندانهای از دسترفته و سایر درمانهای دندانپزشکی باید با دقت بیشتری در برنامه درمانی لحاظ شوند.
به همین دلیل، سن بهتنهایی معیار مناسبی برای رد یا تأیید ارتودنسی نیست.
آیا میتوان در خانه تشخیص داد که به ارتودنسی نیاز داریم؟
بررسی جلوی آینه میتواند بعضی نشانههای ظاهری را مشخص کند، اما جایگزین تشخیص تخصصی نیست.
شما میتوانید از خودتان بپرسید:
-
آیا دندانها روی هم قرار گرفتهاند؟
-
آیا فاصله غیرعادی میان دندانها وجود دارد؟
-
آیا هنگام بستن دهان، دندانها به شکل نامتقارن روی هم مینشینند؟
-
آیا یکی از دندانها به شکل محسوسی چرخیده است؟
-
آیا ظاهر نامرتب دندانها هنگام لبخند شما را آزار میدهد؟
اگر پاسخ یک یا چند سؤال مثبت است، مرحله بعدی بهتر است ارزیابی تخصصی باشد، نه انتخاب خودسرانه یک نوع دستگاه یا روش درمان.
در جلسه بررسی ارتودنسی چه چیزهایی ارزیابی میشود؟
تصمیم برای شروع درمان معمولاً فقط بر اساس ظاهر چند دندان گرفته نمیشود.
بسته به شرایط بیمار، متخصص ممکن است مواردی مانند وضعیت قرارگیری دندانها، رابطه دو فک، فضای موجود، شکل قوس دندانی، شرایط لثه، موقعیت دندانهای رویشیافته و رویشنیافته و سوابق درمانی فرد را بررسی کند.
در صورت نیاز نیز تصاویر و مدارک تشخیصی میتوانند برای طراحی برنامه درمان مورد استفاده قرار گیرند.
این مرحله مشخص میکند:
آیا واقعاً درمان لازم است؟ چه مشکلی باید اصلاح شود؟ چه روشی مناسبتر است و درمان با چه اهدافی باید انجام شود؟
بهترین زمان برای اقدام چه زمانی است؟
اگر یکی از نشانههای گفتهشده را دارید، لازم نیست منتظر شدیدتر شدن نامرتبی بمانید تا برای بررسی اقدام کنید.
در کودکان و نوجوانان، زمان مراجعه میتواند در ارزیابی رشد فک و مسیر رویش دندانها اهمیت داشته باشد. در بزرگسالان نیز بهتر است قبل از تصمیمگیری درباره درمانهای زیبایی مانند کامپوزیت یا لمینت، در صورت وجود نامرتبی یا مشکل بایت مشخص شود که آیا اصلاح موقعیت دندانها انتخاب منطقیتری است یا خیر.
جمعبندی؛ پاسخ نهایی را معاینه مشخص میکند، نه آینه
اگر دندانهایتان نامرتب یا فشرده هستند، فاصله زیادی دارند، بعضی دندانها چرخیدهاند یا هنگام بستن دهان احساس میکنید دندانهای دو فک به شکل طبیعی روی یکدیگر قرار نمیگیرند، احتمال دارد کاندید بررسی ارتودنسی باشید.
اما مهمترین نکته این است که نیاز به درمان، نوع روش و مدت احتمالی آن را نمیتوان فقط از روی ظاهر لبخند تعیین کرد.
یک ارزیابی تخصصی میتواند مشخص کند مسئله شما صرفاً زیبایی است یا بایت و موقعیت فکها نیز درگیر هستند و آیا در شرایط فعلی شروع درمان برای شما مناسب است یا خیر.
اگر مدتی است درباره نامرتبی دندانهایتان تردید دارید، بهجای حدس زدن درباره نیاز یا عدم نیاز به درمان، میتوانید برای ارزیابی دقیقتر وضعیت دندانها و بایت خود اقدام کنید. دانستن اینکه واقعاً چه مشکلی وجود دارد و چه گزینههایی برای اصلاح آن دارید، اولین قدم برای انتخاب آگاهانه درمان است.
مرجع: drfahimiortho.com
