جراحی افتادگی پلک در بسیاری از بیماران بهصورت سرپایی انجام میشود و معمولاً نیازی به بستری طولانی ندارد؛ بااینحال، به دلیل ظرافت بافت پلک و نزدیکی محل جراحی به چشم، نمیتوان آن را عملی ساده و بدون ریسک در نظر گرفت. میزان پیچیدگی جراحی به علت افتادگی، عملکرد عضله بالابرنده پلک، یکطرفه یا دوطرفه بودن مشکل، سن بیمار و تکنیک مورد استفاده بستگی دارد.
پیش از تصمیمگیری و بررسی مواردی مانند هزینه بلفاروپلاستی ، باید مشخص شود که مشکل بیمار ناشی از پوست و چربی اضافه پلک است یا افتادگی واقعی لبه پلک. بلفاروپلاستی معمولاً با هدف برداشتن پوست، عضله یا چربی اضافه انجام میشود؛ اما در جراحی پتوز، عضله یا تاندون مسئول بالا نگهداشتن پلک تقویت، کوتاه یا جابهجا میشود. در برخی افراد هر دو مشکل بهطور همزمان وجود دارد و جراح ممکن است ترکیبی از بلفاروپلاستی و اصلاح پتوز را پیشنهاد کند.
بنابراین، میزان سختی عمل افتادگی پلک تنها پس از معاینه دقیق قابل ارزیابی است. این جراحی برای بیمار معمولاً با درد قابلکنترل و دوره نقاهت محدود همراه است، اما از نظر فنی به دقت بالایی نیاز دارد؛ زیرا جراح باید ضمن اصلاح ارتفاع و تقارن پلکها، بستهشدن کامل چشم و سلامت سطح قرنیه را نیز حفظ کند.
افتادگی پلک چیست؟
افتادگی پلک یا پتوز زمانی ایجاد میشود که لبه پلک بالایی پایینتر از محل طبیعی قرار بگیرد. این مشکل ممکن است فقط یک چشم یا هر دو چشم را درگیر کند. در موارد خفیف، تغییر بیشتر جنبه ظاهری دارد؛ اما اگر پلک بخشی از مردمک را بپوشاند، میدان دید بالایی کاهش پیدا میکند.
برخی افراد برای جبران افتادگی، ناخودآگاه ابروهای خود را بالا میبرند یا سر را به عقب میبرند. این وضعیت ممکن است با خستگی چشم، درد پیشانی یا احساس سنگینی پلک همراه باشد. افتادگی میتواند از بدو تولد وجود داشته باشد یا در اثر افزایش سن، کشیدگی تاندون پلک، ضربه، جراحی قبلی چشم، استفاده طولانی از لنز تماسی یا بعضی بیماریهای عصبی و عضلانی ایجاد شود.
اگر افتادگی بهصورت ناگهانی ظاهر شده و با دوبینی، سردرد، درد چشم، ضعف عضلانی یا تفاوت اندازه مردمکها همراه است، نباید مستقیماً برای جراحی زیبایی اقدام کرد. چنین علائمی ممکن است به بررسی فوری علت عصبی یا عضلانی نیاز داشته باشند.
تفاوت افتادگی واقعی پلک با پوست اضافه چیست؟
تشخیص این تفاوت، مهمترین مرحله پیش از تصمیمگیری برای عمل است. گاهی پوست اضافه روی پلک جمع میشود و چشم را خسته یا کوچکتر نشان میدهد، اما لبه اصلی پلک در ارتفاع طبیعی قرار دارد. در این حالت، مشکل بیشتر به شلی پوست یا درماتوکالاز مربوط است و ممکن است بلفاروپلاستی گزینه مناسبتری باشد.
در پتوز واقعی، لبه پلک پایین آمده است؛ یعنی بخشی که مژهها روی آن قرار دارند نسبت به حالت طبیعی پایینتر است. علت معمولاً ضعف، کشیدگی یا اختلال عملکرد عضله و تاندون بالابرنده پلک است. در بعضی بیماران هر دو مشکل همزمان وجود دارد. اگر فقط پوست اضافه برداشته شود ولی ضعف عضله اصلاح نشود، چشم ممکن است همچنان افتاده به نظر برسد. برعکس، تقویت عضله بدون توجه به پوست اضافه نیز ممکن است نتیجه ظاهری مورد انتظار را ایجاد نکند.
برای تشخیص، چشمپزشک یا جراح پلاستیک و ترمیمی چشم ارتفاع پلک، قدرت عضله، چین پلک، حرکت چشمها، وضعیت ابرو، خشکی چشم و میدان بینایی را بررسی میکند. گاهی عکاسی پزشکی و آزمایش میدان دید نیز برای برنامهریزی درمان انجام میشود.
عمل افتادگی پلک از نگاه بیمار چقدر سخت است؟
در بیشتر بزرگسالان، عمل افتادگی پلک تحت بیحسی موضعی و گاهی همراه با داروی آرامبخش انجام میشود. تزریق ماده بیحسی ممکن است برای چند ثانیه احساس سوزش ایجاد کند، اما پس از بیحسشدن پلک، بیمار معمولاً درد واضحی احساس نمیکند. ممکن است کشش یا لمس خفیفی در ناحیه پلک حس شود.
بیداربودن بیمار در بعضی روشها به جراح کمک میکند ارتفاع و حرکت پلک را حین عمل بررسی کند. البته نوع بیحسی به سن، اضطراب بیمار، روش جراحی و نظر تیم درمان بستگی دارد. در کودکان خردسال معمولاً از بیهوشی عمومی استفاده میشود. بیشتر بیماران همان روز به خانه بازمیگردند. مدت عمل با توجه به روش جراحی و تعداد پلکها متفاوت است، اما منابع بیمارستانی برای برخی روشهای اصلاح پتوز زمانی در حدود ۴۵ دقیقه برای هر چشم ذکر کردهاند. این زمان یک عدد قطعی برای تمام بیماران نیست و در جراحیهای ترکیبی میتواند بیشتر شود.
بنابراین، سختترین بخش برای بسیاری از بیماران خود عمل نیست؛ بلکه تحمل تورم، کبودی، تاری موقت ناشی از پماد، محدودیت فعالیت و صبر برای مشخصشدن نتیجه نهایی است.
چرا این جراحی برای پزشک ظریف محسوب میشود؟
پلک ساختاری کوچک اما بسیار دقیق است. چند میلیمتر تفاوت در ارتفاع پلک میتواند روی تقارن چهره، میدان دید و توانایی بستهشدن چشم اثر بگذارد. جراح باید پلک را بهاندازه کافی بالا ببرد، بدون اینکه چشم بیشازحد باز بماند یا هنگام خواب کامل بسته نشود. کماصلاحی باعث باقیماندن افتادگی میشود و بیشاصلاحی ممکن است پلک را بالاتر از حد طبیعی قرار دهد.
تقارن کامل نیز همیشه قابل تضمین نیست. شکل استخوانهای صورت، وضعیت ابروها، قدرت متفاوت عضلات دو سمت، تورم و روند ترمیم میتوانند بر نتیجه اثر بگذارند. حتی در جراحی موفق، ممکن است مقدار کمی تفاوت میان دو پلک باقی بماند. به همین دلیل، تجربه جراح در معاینه و جراحی پلک اهمیت زیادی دارد. این عمل بهتر است توسط پزشکی انجام شود که با ساختار چشم، سطح قرنیه، عضلات پلک و عوارض احتمالی جراحیهای اطراف چشم آشنایی کامل داشته باشد.
عمل افتادگی پلک چگونه انجام میشود؟
روش جراحی با توجه به علت پتوز و قدرت عضله بالابرنده انتخاب میشود. پیش از عمل، جراح ارتفاع پلک و قدرت حرکت آن را اندازهگیری میکند و سپس مناسبترین مسیر را تعیین میکند.
تقویت یا جلوآوردن عضله بالابرنده
در افتادگیهای ناشی از کشیدگی یا جداشدن تاندون عضله، جراح معمولاً از طریق برشی در چین طبیعی پلک به عضله یا تاندون دسترسی پیدا میکند. سپس آن را کوتاهتر، محکمتر یا به محل مناسب متصل میکند. قرارگرفتن برش در چین طبیعی پلک کمک میکند جای زخم پس از ترمیم کمتر دیده شود. در صورت وجود پوست اضافه، ممکن است بخشی از آن نیز همزمان برداشته شود.
جراحی از داخل پلک
در بعضی بیماران، اصلاح از سطح داخلی پلک انجام میشود و نیازی به برش پوستی خارجی نیست. انتخاب این روش به نوع افتادگی، پاسخ پلک به معاینه و عملکرد عضلات آن بستگی دارد.
اتصال پلک به عضله پیشانی
اگر عضله بالابرنده بسیار ضعیف باشد، ممکن است جراح از روش اسلینگ یا تعلیق پیشانی استفاده کند. در این روش، پلک با استفاده از بافت یا ماده مخصوص به عضله پیشانی متصل میشود تا فرد بتواند با کمک پیشانی پلک را بالاتر ببرد. این روش بیشتر در بعضی افتادگیهای مادرزادی یا مواردی کاربرد دارد که قدرت عضله اصلی پلک بسیار کم است. منابع تخصصی بیمارستانی نیز انتخاب میان روش خارجی، داخلی و اسلینگ پیشانی را وابسته به قدرت عضله پلک میدانند.
آیا عمل افتادگی پلک درد دارد؟
حین عمل، بهدلیل استفاده از بیحسی، نباید درد قابلتوجهی وجود داشته باشد. تزریق اولیه ممکن است چند ثانیه بسوزد و بیمار در ادامه کشش یا فشار خفیفی را احساس کند. پس از جراحی، درد معمولاً خفیف است و ممکن است طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست بیشتر احساس شود. احساس سوزش، کشیدگی، سنگینی، خشکی یا وجود جسم خارجی در چشم نیز ممکن است ایجاد شود. درد شدید یا رو به افزایش، علامت معمولی نیست و باید به پزشک اطلاع داده شود.
مصرف مسکن، قطره یا پماد باید دقیقاً مطابق نسخه باشد. بیمار نباید داروهای رقیقکننده خون یا مکملهای گیاهی را بهصورت خودسرانه قطع یا شروع کند.
دوره نقاهت چقدر طول میکشد؟
تورم و کبودی پس از جراحی طبیعی است و معمولاً در چند روز نخست بیشتر دیده میشود. در برخی بیماران تورم طی سه روز اول افزایش پیدا میکند و سپس بهتدریج کاهش مییابد. کبودی ممکن است دو تا سه هفته باقی بماند.
یک روند کلی به این صورت است:
- روز اول تا سوم: تورم، کبودی، احساس کشیدگی و تاری موقت ناشی از پماد بیشتر است.
- پایان هفته اول: بخشی از تورم کاهش مییابد و در صورت استفاده از بخیه غیرجذبی، ممکن است بخیهها برداشته شوند.
- هفته دوم: بسیاری از افراد میتوانند با توجه به نوع شغل به فعالیت اجتماعی یا کاری بازگردند.
- هفته سوم و چهارم: ظاهر پلک طبیعیتر میشود، اما ممکن است تورم خفیف باقی مانده باشد.
- ماههای بعد: جای برش، سفتی بافت و ارتفاع پلک بهتدریج تثبیت میشوند.
NHS برای بلفاروپلاستی معمولاً حدود دو هفته دوری از کار را مطرح میکند، هرچند زمان بازگشت به کار به نوع جراحی و شغل فرد بستگی دارد. قرمزی، کبودی و احساس کشیدگی جای زخم ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشد. نتیجه عمل را نباید در روزهای نخست قضاوت کرد. تورم ممکن است یک پلک را بالاتر یا پایینتر نشان دهد و تقارن واقعی پس از کاهش التهاب بهتر مشخص میشود.
چه عواملی عمل افتادگی پلک را سختتر میکنند؟
پیچیدگی جراحی در همه بیماران یکسان نیست. موارد زیر میتوانند عمل یا دوره بهبود را دشوارتر کنند:
- افتادگی شدید یا قدیمی
- ضعف زیاد عضله بالابرنده
- افتادگی مادرزادی
- جراحی قبلی پلک یا چشم
- وجود جای زخم و چسبندگی
- خشکی شدید چشم
- بیماری تیروئیدی چشم
- اختلالات عصبی یا عضلانی
- افتادگی همراه با پایینبودن ابرو
- نیاز به جراحی همزمان دو پلک
- تفاوت زیاد میان دو سمت صورت
- مصرف داروهای رقیقکننده خون
- دیابت کنترلنشده یا مشکلات ترمیم زخم
- استعمال دخانیات
افتادگیای که ناگهان ایجاد شده یا شدت آن در طول روز تغییر میکند نیز قبل از جراحی به بررسی علت زمینهای نیاز دارد. در چنین شرایطی ممکن است درمان بیماری اصلی بر جراحی مقدم باشد.
چه عوارضی ممکن است پس از جراجی پلک رخ دهد؟
تورم، کبودی، احساس خشکی، سوزش و تاری موقت از عوارض قابلانتظار دوره اولیه هستند. دشوارشدن موقت بستهشدن چشم نیز ممکن است رخ دهد، بهویژه اگر پلک به میزان قابلتوجهی بالا برده شده باشد. عوارض احتمالی دیگر عبارتاند از:
- عفونت زخم
- خونریزی
- باقیماندن افتادگی
- بالارفتن بیشازحد پلک
- نامتقارنشدن پلکها
- نامنظمشدن قوس لبه پلک
- خشکی یا تحریک سطح چشم
- باقیماندن جای زخم
- دوبینی یا تاری دید
- نیاز به جراحی اصلاحی
خونریزی در فضای پشت چشم و آسیب جدی به بینایی بسیار نادر است، اما به دلیل اهمیت آن، کاهش ناگهانی دید یا درد شدید چشم باید فوراً بررسی شود. بیان این عوارض به معنی خطرناکبودن همیشگی جراحی نیست. هدف آن است که بیمار بداند عمل پلک نیز مانند هر جراحی دیگری محدودیت دارد و نتیجه کاملاً بینقص یا بدون احتمال اصلاح مجدد قابل تضمین نیست.
عمل افتادگی پلک در کودکان سختتر است؟
در کودکان، هدف جراحی همیشه فقط بهبود ظاهر نیست. اگر پلک مردمک را بپوشاند، ممکن است رشد بینایی مختل و تنبلی چشم ایجاد شود. در موارد شدید، جراحی برای محافظت از بینایی زودتر انجام میشود؛ اما اگر دید در خطر نباشد، پزشک ممکن است عمل را تا سن بالاتر به تعویق بیندازد.
کودکان خردسال معمولاً تحت بیهوشی عمومی عمل میشوند. همچنین به دلیل رشد صورت، ضعف شدید عضله و دشواربودن اندازهگیری ارتفاع پلک هنگام بیهوشی، احتمال نیاز به اصلاح یا جراحی مجدد در آینده وجود دارد. والدین باید پیگیری بینایی، شماره چشم، آستیگماتیسم و تنبلی چشم را مستقل از نتیجه ظاهری جراحی ادامه دهند.
جمعبندی
عمل افتادگی پلک برای بیشتر بیماران جراحی بسیار سنگین یا همراه با بستری طولانی نیست. در بزرگسالان اغلب با بیحسی موضعی انجام میشود و بیمار همان روز به خانه بازمیگردد. درد حین عمل معمولاً با بیحسی کنترل میشود و ناراحتی پس از آن نیز اغلب خفیف است. بااینحال، جراحی پتوز از نظر فنی ظریف است. جراح باید ارتفاع مناسب پلک، تقارن دو چشم، میدان دید و توانایی بستهشدن کامل چشم را همزمان در نظر بگیرد. نوع عمل نیز باید بر اساس علت واقعی افتادگی انتخاب شود؛ زیرا برداشتن پوست اضافه با ترمیم عضله پلک تفاوت دارد.
تورم و کبودی ممکن است چند هفته ادامه داشته باشند و نتیجه نهایی بلافاصله قابل قضاوت نیست. انتخاب پزشک باتجربه، تشخیص درست، بیان کامل سوابق پزشکی و رعایت مراقبتهای پس از عمل، مهمترین عوامل برای کاهش سختی جراحی و دستیابی به نتیجه مناسب هستند.
