کنترل بیماری دیابت دیگر فقط یک دغدغه پزشکی نیست؛ بلکه به یک چالش جهانی برای سبک زندگی، سلامت عمومی و اقتصاد کشورها تبدیل شده است. طبق گزارشهای اخیر سازمان جهانی بهداشت، آمار ابتلا به دیابت نوع ۲ هر سال در حال افزایش است و میلیونها نفر بدون آنکه خود بدانند، در مرحله پیشدیابت قرار دارند. این بیماری خاموش به آرامی بر سیستم متابولیک بدن اثر میگذارد و پیامدهای آن تنها به قند خون بالا محدود نمیشود. از کاهش تمرکز و حافظه گرفته تا اختلال در عملکرد قلب و کلیه، دیابت در حال تغییر کیفیت زندگی میلیونها نفر در سراسر دنیاست.
در سالهای اخیر پژوهشگران به بررسی عوامل مؤثر در این بیماری پرداختهاند؛ از جمله تأثیر کاهش مصرف قهوه در دیابت و نقش تغذیه، خواب و استرس در تنظیم قند خون. اما حقیقت این است که هیچ عامل واحدی مسئول بروز دیابت نیست. کنترل مؤثر آن نیازمند پایش دقیق، دادههای قابل اعتماد و تصمیمگیریهای آگاهانه است؛ چیزی که فراتر از توانایی یک پزشک یا یک رژیم غذایی ساده است.
حال سؤال اینجاست:
آیا میتوان با کمک فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی و دادههای پوشیدنی، از بروز دیابت نوع ۲ پیشگیری کرد و حتی سبک زندگی را طوری بازطراحی کرد که بدن انسان هوشمندانهتر با خطرات متابولیک مقابله کند؟
اپلیکیشن پایش سلامت متابولیک برای پیشگیری از دیابت نوع 2
در قلب اروپا، جایی که دانشگاه پادوآ با بیش از هشت قرن سابقه درخشان علمی شناخته میشود، تیمی از پزشکان، متخصصان داده و مهندسان نرمافزار دست به ابتکاری زدند که میتواند مسیر کنترل بیماری دیابت را برای همیشه تغییر دهد. آنها اپلیکیشنی را توسعه دادهاند که هدفش پیشگیری از دیابت نوع ۲ از طریق تحلیل دادههای متابولیک کاربران است.
این پروژه با همکاری مرکز تحقیقات سلامت متابولیک و بخش پزشکی پیشگیرانه دانشگاه پادوآ آغاز شد؛ جایی که محققان به دنبال راهی برای تشخیص زودهنگام الگوهای خطر بودند. آنها با استفاده از دادههای پوشیدنی، رژیم غذایی روزانه، الگوی خواب و فعالیت بدنی، مدلی ساختند که میتواند پیش از بروز علائم بالینی، بدن را از احتمال ابتلا به دیابت آگاه کند.
در واقع این اپلیکیشن مانند یک دستیار شخصی سلامت عمل میکند. کاربر تنها با نصب برنامه و اتصال آن به دستگاههای پوشیدنی (مانند ساعت هوشمند)، اطلاعات متابولیکی خود را در اختیار سامانه میگذارد. سپس الگوریتم هوش مصنوعی، بر اساس تحلیل هزاران داده مشابه، سطح ریسک دیابت را ارزیابی کرده و برنامههای تغذیهای و حرکتی شخصیسازیشده ارائه میدهد.
دانشگاه پادوآ با این پروژه نشان داد که چگونه علم پزشکی و فناوری میتوانند همزمان در خدمت پیشگیری هوشمند از بیماریها قرار گیرند؛ مسیری که نهتنها به درمان، بلکه به بازطراحی سبک زندگی سالم منجر میشود.
کشفی که همه چیز را تغییر داد: از دادههای ساده تا پیشبینی هوشمند
در ابتدا، دادههای جمعآوریشده از کاربران تنها شامل مواردی ساده مانند تعداد قدمها، میزان کالری مصرفی یا ساعات خواب بود. اما تیم تحقیقاتی دانشگاه پادوآ بهخوبی میدانست که پایش سلامت متابولیک به چیزی فراتر از آمار روزانه نیاز دارد. آنها تصمیم گرفتند با بهرهگیری از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، این دادههای پراکنده را به الگوهای قابل پیشبینی تبدیل کنند.
در این مرحله، الگوریتمهای یادگیری عمیق وارد عمل شدند. با مقایسه هزاران داده از کاربران سالم و بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲، سامانه توانست ارتباط میان تغییرات جزئی در قند خون، سطح استرس، فعالیت بدنی و حتی خواب ناکافی را شناسایی کند. این یعنی پیش از آنکه فرد دچار افزایش خطر شود، سیستم میتواند هشدار دهد.
به بیان دیگر، محققان از دادههای روزمره، نقشهای از آینده سلامت ساختند؛ مدلی که با دقت بالا میتواند احتمال بروز دیابت را در چند ماه آینده پیشبینی کند. چنین دستاوردی، نقطه عطفی در مسیر کنترل بیماری دیابت بهشمار میآید و میتواند نقش پیشگیرانهی پزشکی مدرن را به سطحی کاملاً جدید برساند.
یک مربی سلامت در جیب شما
اگر بخواهیم عملکرد این اپلیکیشن را ساده توضیح دهیم، میتوان گفت با ترکیب علم پزشکی و فناوری، یک مربی سلامت دیجیتال در جیب شما قرار میگیرد. کاربر پس از نصب اپلیکیشن، به پرسشهای سادهای درباره تغذیه، خواب و فعالیت روزانه پاسخ میدهد. سپس برنامه بهصورت خودکار دادههای مربوط به دستگاههای پوشیدنی (مانند ساعت هوشمند یا دستبند تناسب اندام) را جمعآوری کرده و در پایگاه داده خود ذخیره میکند.
الگوریتم مرکزی اپلیکیشن، این دادهها را با میلیونها نمونه آماری مقایسه میکند تا میزان ریسک دیابت نوع ۲ را محاسبه کند. در صورت مشاهده روند خطرناک، اپلیکیشن بلافاصله هشدار داده و راهکارهایی کاملاً شخصیسازیشده برای اصلاح سبک زندگی ارائه میدهد. به عنوان مثال، اگر میزان خواب کاربر کمتر از حد استاندارد باشد یا استرس مزمن شناسایی شود، برنامه توصیههایی اختصاصی برای بهبود وضعیت او نمایش میدهد.
این فناوری در واقع به جای ارائه دستورالعملهای عمومی، رفتار فرد را میشناسد و بر اساس همان دادهها مسیر اصلاح را پیشنهاد میکند. نتیجه این است که کاربر نهتنها آگاهتر عمل میکند، بلکه احساس میکند یک متخصص واقعی، لحظهبهلحظه در کنارش حضور دارد.
ردیابی سلامت متابولیک به روایت دانشگاه پادوآ
تا پیش از این، بیشتر اپلیکیشنهای سلامتی در حد شمارش قدمها، کالری و خواب باقی مانده بودند؛ اما تیم دانشگاه پادوآ پا را از این مرحله فراتر گذاشت. آنها با ترکیب علم پزشکی، دادههای زیستی و هوش مصنوعی، مفهوم تازهای از «پایش سلامت متابولیک» را تعریف کردند.
اپلیکیشن توسعهیافته در این پروژه، نهتنها فعالیتهای فیزیکی را دنبال میکند، بلکه نشانههای درونی بدن را نیز ردیابی میکند. از تغییرات سطح انسولین و نوسانات قند خون گرفته تا الگوهای تنفس، خواب و حتی ریتم قلب، همه در قالب دادههایی تجزیهوتحلیل میشوند که میتوانند پیشهشدار ابتلا به دیابت نوع ۲ را صادر کنند.
در واقع، این فناوری به بدن انسان گوش میدهد — به زبان داده. این همان چیزی است که آن را از اپهای عمومی بازار متمایز میکند. تمرکز اپ پادوآ بر «پیشگیری» به جای «درمان» است و همین موضوع باعث میشود به ابزاری حیاتی برای کنترل بیماریهای متابولیک در آینده تبدیل شود.
این اپ نشان داد که چگونه علم میتواند میان آگاهی فردی و مراقبت پزشکی پلی واقعی بسازد؛ پلی که شاید در آینده بتواند نرخ ابتلا به دیابت را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
پزشکی شخصیسازیشده: چرا این اپ برای شما منحصربهفرد است؟
راز موفقیت این اپلیکیشن در درک تفاوتهای فردی است. هیچ دو انسانی با متابولیسم کاملاً مشابه وجود ندارند؛ بنابراین راهکار یکسان برای همه، عملاً کارایی ندارد. تیم دانشگاه پادوآ این نکته را اساس طراحی خود قرار داد و مدلی از پزشکی شخصیسازیشده (Personalized Medicine) را پیادهسازی کرد که بهصورت پویا با بدن هر کاربر هماهنگ میشود.
به کمک یادگیری ماشین، برنامه از رفتار کاربر یاد میگیرد. مثلاً اگر متوجه شود کاهش مصرف قهوه باعث بهبود سطح قند خون شده، بهصورت خودکار در بخش توصیهها این تغییر را ثبت و تقویت میکند. این همان جایی است که ارتباط هوشمند بین سبک زندگی و سلامت، معنا پیدا میکند.
از سوی دیگر، اپلیکیشن به مرور زمان الگویی اختصاصی از سلامت شما میسازد؛ الگویی که به پزشک یا متخصص تغذیه امکان میدهد مداخلات دقیقتر و مؤثرتری طراحی کند. این سطح از شخصیسازی باعث میشود کاربر احساس کند کنترل سلامت خود را واقعاً در دست دارد، نه صرفاً پیرو یک برنامه عمومی باشد.
در حقیقت، پزشکی شخصیسازیشده نقطه تلاقی علم، داده و انسانیت است؛ جایی که فناوری در خدمت بهبود واقعی کیفیت زندگی قرار میگیرد.
همگرایی هوش مصنوعی، دادههای پوشیدنی و علم تغذیه
پایه اصلی موفقیت این اپلیکیشن، همکاری میان سه حوزه علمی است که در ظاهر ارتباطی مستقیم با یکدیگر ندارند: هوش مصنوعی، دادههای پوشیدنی و علم تغذیه. اما ترکیب هوشمندانه آنها در پروژه دانشگاه پادوآ، به تولد سامانهای منجر شد که میتواند سلامت متابولیک انسان را نهتنها رصد، بلکه پیشبینی کند.
هوش مصنوعی نقش مغز متفکر این سیستم را دارد. الگوریتمهای آن از میلیونها داده ناشناس آموزش دیدهاند تا بتوانند کوچکترین تغییرات در الگوهای متابولیکی بدن را شناسایی کنند. دادههای پوشیدنی — از دمای پوست و ضربان قلب گرفته تا تغییرات اکسیژن خون — بهصورت لحظهای به سرورهای ابری ارسال میشوند. سپس این اطلاعات با دادههای تغذیهای ترکیب شده و مدلهای تحلیلی، ارتباط میان رفتار روزانه و واکنشهای متابولیک را تشخیص میدهند.
نتیجه، سیستمی است که میتواند بگوید آیا رژیم غذایی شما باعث افزایش خطر دیابت شده است یا کاهش آن. به عنوان مثال، زمانی که الگوریتم متوجه شود میزان مصرف کربوهیدرات در ساعات خاصی از روز منجر به نوسان قند خون میشود، هشدار لازم را ارسال میکند و پیشنهاد جایگزین میدهد.
این سطح از دقت در تحلیل داده، حاصل سالها پژوهش میانرشتهای است. همان چیزی که دانشگاه پادوآ را به یکی از پیشروترین مراکز تحقیقاتی اروپا در زمینه فناوریهای سلامت تبدیل کرده است.
نظر متخصصان: دکتر النا روسی از تیم توسعه در مورد چشمانداز پروژه میگوید
دکتر النا روسی، یکی از اعضای اصلی تیم تحقیقاتی دانشگاه پادوآ، در گفتوگویی اختصاصی درباره آینده این پروژه میگوید:
«هدف ما صرفاً ساخت یک اپلیکیشن دیگر برای سلامتی نبود. ما میخواستیم ابزاری طراحی کنیم که بتواند رفتار متابولیک بدن را درک کند، درست مانند یک پزشک که بیمار خود را سالها میشناسد. اگر بتوانیم به نقطهای برسیم که اپلیکیشن قبل از ظهور علائم، هشدار دقیق بدهد، آنوقت قدمی بزرگ در پیشگیری از دیابت نوع ۲ برداشتهایم.»
او تأکید میکند که این فناوری هنوز در حال توسعه است، اما نتایج اولیه نشان میدهد دقت پیشبینیهای مدل در بیش از ۸۰٪ موارد صحیح بوده است. از نظر او، گام بعدی این است که اپلیکیشن بتواند با سیستمهای بهداشت عمومی یکپارچه شود تا افراد بیشتری از این دادهها برای تصمیمگیریهای پزشکی استفاده کنند.
دکتر روسی در پایان گفت:
«علم داده و پزشکی در حال ادغام شدن هستند. این آیندهی مراقبت سلامت است — آیندهای که در آن هر فرد، نسخه دیجیتالی از خود دارد که به او کمک میکند سالمتر زندگی کند.»
نتایج اولیه آزمایش میدانی چه میزان امیدوارکننده بودهاند؟
مرحله نخست آزمایش اپلیکیشن پایش سلامت متابولیک در بیمارستان آموزشی دانشگاه پادوآ و سه مرکز تحقیقاتی دیگر در ایتالیا انجام شد. در این مرحله، بیش از ۲۵۰۰ شرکتکننده شامل افراد در معرض خطر دیابت نوع ۲ مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج اولیه نشان داد افرادی که به مدت سه ماه از اپلیکیشن استفاده کردند، بهطور میانگین ۱۵٪ بهبود در کنترل قند خون ناشتا و ۱۰٪ کاهش در شاخص توده بدنی (BMI) داشتند.
جالبتر آنکه، در بین کاربرانی که بهصورت منظم دادههای خود را ثبت کرده بودند، احتمال ورود به مرحله پیشدیابت تا ۳۵٪ کاهش یافت. از سوی دیگر، الگوریتم هوش مصنوعی توانست با دقت بیش از ۸۰٪ احتمال بروز نوسانات خطرناک قند خون را پیشبینی کند. این ارقام برای جامعه پزشکی، گامی بزرگ در مسیر پیشگیری هوشمندانه از دیابت نوع ۲ محسوب میشود.
به گفته پژوهشگران، یکی از عوامل کلیدی در موفقیت این پروژه، طراحی ساده و کاربرپسند اپلیکیشن بوده که حتی افراد مسن نیز توانستهاند بدون دشواری از آن استفاده کنند. این امر، امید تازهای برای نسل سالمندان و بیماران مزمن ایجاد کرده است.
زمان عرضه اپلیکیشن به بازار و برنامههای آینده
تیم توسعه دانشگاه پادوآ اعلام کرده است که نسخه عمومی این اپلیکیشن در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ میلادی در دسترس کاربران قرار خواهد گرفت. پیش از عرضه، مرحله دوم آزمایشها با جمعیتی بیش از ده هزار نفر در کشورهای مختلف اروپا انجام خواهد شد تا دقت الگوریتم در شرایط گوناگون تأیید شود.
در نسخه نهایی، قابلیت همگامسازی با دستگاههای پوشیدنی متنوعتر و ارتباط مستقیم با پزشکان خانوادگی نیز در نظر گرفته شده است. هدف نهایی این پروژه، تبدیل اپلیکیشن به یک پلتفرم جامع سلامت متابولیک جهانی است که بتواند به میلیونها نفر در سراسر دنیا برای کنترل و پیشگیری از دیابت کمک کند.
به گفته مسئولان پروژه، دانشگاه پادوآ همچنین در حال مذاکره با شرکتهای بینالمللی سلامت دیجیتال است تا این فناوری را در مقیاسی جهانی در دسترس قرار دهد.
در همین راستا، بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران علاقهمند به فناوریهای پزشکی نیز میتوانند از طریق مسیرهای تحصیل در ایتالیا و بهویژه در رشتههای مرتبط با پزشکی، داده و هوش مصنوعی، در چنین پروژههایی مشارکت کنند.
اگر علاقهمندید تحصیل پزشکی در ایتالیا را تجربه کنید…
نوآوریهایی مانند اپلیکیشن پایش سلامت متابولیک در دانشگاه پادوآ نشان میدهند که چرا ایتالیا امروز یکی از پیشرفتهترین کشورها در حوزه علوم پزشکی و فناوری سلامت است. دانشگاههایی مانند پادوآ، بولونیا و ساپینزا نهتنها تاریخچهای غنی در آموزش پزشکی دارند، بلکه اکنون در خط مقدم تحقیقات مرتبط با هوش مصنوعی، دادههای زیستی و سلامت دیجیتال قرار گرفتهاند.
اگر شما هم علاقهمندید در چنین محیط علمی پویا و بینالمللی تحصیل کنید، مسیر تحصیل پزشکی در ایتالیا میتواند نقطه آغاز تحول حرفهای شما باشد و حتی از بورسیه های اروپا با مدرک دیپلم هم استفاده کنید.. اما پرسش اصلی این است: از کجا باید شروع کرد؟
پاسخ ساده است: از وایز اپلای.
در پلتفرم وایز اپلای میتوانید بدون نیاز به جستجوی پراکنده در صدها سایت مختلف، تمام دانشگاهها و برنامههای پزشکی ایتالیا را در یک پنل یکپارچه مشاهده کنید.
با چند کلیک، مدارک خود را آپلود کرده و به بیش از ۲۰هزار برنامه تحصیلی ازجمله رشتههای تخصصی پزشکی دسترسی پیدا میکنید. سیستم هوشمند وایز اپلای به شما کمک میکند تا بر اساس شرایط شخصیتان (مدرک، بودجه، زبان و علاقهمندیها) مناسبترین گزینهها را پیدا کنید و حتی فرایند اپلای را بهصورت رایگان یا با حداقل هزینه انجام دهید.
این یعنی بدون استرس و سردرگمی، میتوانید مسیر مهاجرت تحصیلی خود را از خانهتان در ایران آغاز کنید و در کنار مشاوران متخصص وایز اپلای، آینده پزشکی خود را در ایتالیا بسازید.
بنابراین، ابزارهای دیجیتالی مانند این اپ و پلتفرمهایی همچون وایز اپلای، با فراهمکردن دسترسی به دانشگاههای نوآور اروپایی و پروژههای پژوهشی مشابه، راه را برای علاقهمندان به تحصیل و پژوهش در حوزههای پزشکی، داده و سلامت هموارتر میکنند.
